kategese

Kategete ‘toolbox’: 10 wenke vir elke leier

‘n Veilige ruimte vir omgee en deel vorm ‘n basiese behoefte vir enige kleingroep. Wees toegerus en voorbereid deur seker te maak die basiese dinge is alles in plek. Hier is ‘n paar idees vir jou kategese toolbox.

Alles is in plek:

  1. Jy het die erediens bygewoon en self tyd gemaak vir God hierdie week.
  2. Jy het jou groepie na kategese genooi via WhatsApp.
  3. Jy’s voorbereid – jy ken die inhoud van die les en het self daaroor stiltetyd gedoen.
  4. Jy het skryfgoed, plakkers, Bybels, jou boek en benodigdhede vir die ontmoeting ingepak.
  5. Jy is gefokus op die kinders/tieners se welstand en jy is aanpasbaar.
  6. Jy weet wie opgedaag het en volg kinders/tieners persoonlik op wat nie gekom het nie.
  7. Jy vra oop vrae, gebruik aktiwiteite en skep ‘n ontspanne ruimte vir geloofsgroei.
  8. Jy het iets interessant wat die ontmoeting opkikker, hetsy ‘n speletjie, hulpmiddel, craft, lied, videogreep of simbool.
  9. Na elke ontmoeting los jy jou groepie met ‘n challenge vir die week en jy kry die volgende Sondag terugvoering daaroor.
  10. Daar is elke week tyd vir gebed – jy hou ‘n gebedslysie by en vra vir terugvoering. Jy wissel die manier af waarop daar gebid word.

Ons kan die regte ruimte skep, maar onthou – dis God se Gees wat werk!

Die boodskap wat ek verkondig, het julle oortuig nie deur geleerdheid en welsprekendheid nie, maar deur die kragtige werking van die Gees.1 Kor 2:4

Geskryf deur ds Anriëtte de Ridder (Predikant in Sinodale diens vir Jeug- en Familiebediening van die Wes-Kaapland Sinode).

Is ek ‘n mentor?

Die meeste mense beskou hulself nie as mentors nie. Miskien het die woord “mentor” vir ons te swaar geraak. Die ironie is egter dat die meeste van ons wel al ‘n mentor vir iemand anders was en ook mentors het!
Dikwels is daar egter vrese of wanindrukke wat jou verhinder om aan jouself as ‘n mentor te dink, byvoorbeeld:

Wat het ek regtig om te bied?
Miskien dink jy aan ‘n mentor as iemand wat alles al uitgesorteer het en alles reeds weet. ‘n Mentor is egter iemand wat bloot hul ervarings deel, self steeds leer, belangstel en bereid is om saam te luister en te soek.

Ek het nog nooit ‘n mentor gehad nie.
Dalk meen jy dat as jy nog nooit ‘n voorbeeld in jou lewe gesien het nie, jy self nie een kan wees nie. Die realiteit is dat alhoewel formele mentorverhoudings skaars is, ons almal mense in ons lewe gehad het wat op ‘n informele manier ons lewens beïnvloed het. Ek kan dink aan ‘n onderwyser, ‘n oom en tannie, my ouers, vriende en ‘n diensjaarleier wat ‘n impak om my lewe gehad het. Mentorskap is ook dikwels wedersyds; een persoon is nie noodwendig die mentor en die ander een die een wat gementor word nie.

Wat as ek nie ‘n goeie mentor is nie?
Die vrees om nie aan verwagtinge te voldoen nie, weerhou ons dikwels daarvan om met ander te deel en onsself bloot te stel. Mense soek egter iemand met wie hulle kan assosieer, iemand wat eg is en iemand wat self met uitdagings worstel en antwoorde soek.

Wat is die kenmerke van ‘n mentor?

  • Vriendelik en gee om – stel opreg belang
  • Opreg en deursigtig – deel ook hul eie swakhede
  • Toegewy aan God en gewillig om geestelik te groei
  • Verbind om saam met spesifieke mense te reis en lewenservaring te deel
  • Vra goeie vrae en is saam soekend na wysheid

Hoe kan ek prakties ‘n mentor raak?

  • Dink aan die mense wat reeds in jou lewe is. Vir wie kan jy ‘n mentor wees? Hoe kan jy jul verhouding so inrig?
  • Dink aan mense na wie jy opkyk of vir wie jy vertrou. Wie kan in jou lewe inbou? Maak dit ‘n prioriteit om met hulle tyd te spandeer.
  • As jy ‘n kategeet is, hoe kan julle as mede-kategete dieper in mekaar se lewens inbou? Maak tyd om een persoon te besoek en beter te leer ken.
  • Hoe kan jy ‘n mentor wees vir jou kategese groepie? Dalk sal dit beteken dat jy ander vrae vra of alleen-tyd met jou groep spandeer.

‘n Stad wat op ‘n berg lê, kan nie weggesteek word nie… Laat julle lig so voor die mense skyn, dat hulle julle goeie werke kan sien en julle Vader wat in die hemel is, verheerlik. Matt 5:16

Geskryf deur ds Anriëtte de Ridder (Predikant in Sinodale diens vir Jeug- en Familiebediening van die Wes-Kaapland Sinode).

 

Algemene sinode (2019) videos

Die Algemene Sinode se Taakspan vir Geloofsvorming:Jeug het getuig oor dit wat hulle gedoen het die afgelope termyn. Tydens hulle aanbieding het hulle 4 videos getoon. Gemeentes en ringe kan dié videos gebruik om te gesels en na te dink oor Jeugbediening in hulle konteks.

“Click” op die skakels hieronder om weer na die videos te kyk oor:

Woema vir die Woord

bring Bybels terug na die kategesegroep

Dit is baie belangrik dat elke kind en tiener in die kategese leer om die Bybel lief te hê, te gebruik en dit te lees! Min huise maak Bybellees ‘n prioriteit. Daarom is dit nodig dat kinders en tieners tydens kategese aan die Bybel blootgestel word en dit inoefen. Dan sal dit moontlik ‘n gewoonte raak wat tuis ge-eggo kan word.

Junior kategese

  • By kinders val die klem op Bybelverhale en memorisering van belangrike versies.
  • Daarom moet elke kind ‘n Bybel kategese toe bring en moedig ons kinders aan om belangrike gedeeltes met plakkers en kleure te merk om dit makliker te vind en te onthou.
  • Dit is belangrik dat ouers weet watter teks/Bybelverhaal behandel is, sodat hulle dit tuis ook kan lees.
  • Plaas altyd die Bybelstorie binne die groter verhaal van die Bybel sodat kinders die tydlyn en konteks begin verstaan.

Senior kategese

  • In die senior kategese moedig ons elkeen aan om die Bybel in konteks te lees en toe te pas, daarom moet tieners ook die Bybel saambring.
  • Help ook mekaar om die Bybel op elkeen se selfoon af te laai sodat dit ook in die week gelees kan word en toeganklik is.
  • ‘n Kategese groep kan saam ‘n weeklikse rooster volg om dieselfde tekste te lees.
  • Basiese stiltetyd-metodes word aangeleer sodat die Woord self gelees en toegepas kan word.
  • Tieners word aangemoedig om gedeeltes binne die konteks van die groter “lyne” van die Bybel te lees en die verloop van die Bybel se verhaal te verstaan.
  • Gesels in die groepe oor stiltetyd-metodes en ander geloofsgewoontes en oefen dit in.
  • Praat oor wat in die pad staan van Bybellees (tyd, motivering, gebrek aan kennis, oorvol gedagtes of ander steurnisse) en gee vir mekaar raad om dit te hanteer.
  • Maak weekliks tyd om te vertel wat julle in die Bybel raak gelees het.

Om ons kinders en tieners te motiveer om die Bybel te lees, moet ons self ‘n voorbeeld wees en ons dade moet daarvan getuig.

Die woord van God is lewend en kragtig. Dit is skerper as enige swaard met twee snykante en dring deur selfs tot die skeiding van siel en gees en van gewrigte en murg. Dit beoordeel die bedoelings en gedagtes van die hart. Heb 4:12

 Die hele Skrif is deur God geïnspireer en het groot waarde om in die waarheid te onderrig, dwaling te bestry, verkeerdhede reg te stel en ‘n regte lewenswyse te kweek, sodat die man wat in diens van God staan, volkome voorberei en toegerus sal wees vir elke goeie werk.
2 Tim 3:16

 

Geskryf deur ds Anriëtte de Ridder (Predikant in Sinodale diens vir Jeug en Familiebediening van die Wes-Kaapland Sinode).

Wat is die doel van kategese (en die jeugbediening)? 

Die droom van enige kerk se jeugbediening is dat ons kinders en tieners vir Jesus persoonlik sal ken en sal aanhou om in ‘n verhouding met Hom te groei. Die uiteinde is dat ons geloof by jongmense wil help vorm wat hulle help om as dissipels te leef en ‘n verskil te maak in die wêreld. Jongmense moet eendag, waar hulle ook al gaan, “kerk” kan wees.

Kategese se doel is om by jongmense geloof te vorm wat:

  • gegrond is op kennis van die Bybel en die kerk – met die wysheid en vaardighede om dit in hul lewens toe te pas
  • hulle help om daagliks in ‘n verhouding met ander mense, hulself en God te leef
  • in gehoorsaamheid en diensbaarheid hul roeping uitleef en ‘n verskil in die wêreld maak
  • die misterie van God bewonder en Hom op verskeie maniere aanbid

Daarom moet kategese, eredienste, jeugaktiwiteite, huisgeloof, kampe en uitreike alles meewerk om verskillende tipes ruimtes te skep waar geloof se verskeie fasette gevorm word. Alles maak deel uit van ‘n holistiese en omvattende geloofsontwikkelingsproses. Elkeen vorm ‘n boublokkie en help ons op ons geloofsreis.

‘n Afrika spreekwoord lui “It takes a village to raise a child”, daarom:

  • Is dit nie net een persoon (kategeet) se verantwoordelikheid om geloof te vestig nie. Ouers, ander leiers en volwassenes, groeplede, predikante, bejaardes ens. is almal nodig en vorm deel van die geloofsgemeenskap.
  • Die mikpunt is dat elke kind/tiener ten minste 4 volwasse, gelowige persone moet hê wat in sy/haar lewe inbou.
  • Daarom moedig ons kategete (en ander) aan om elke kind/tiener en hul omstandighede goed te leer ken en om ‘n verbintenis te maak om ‘n pad met hulle te stap.

Praktiese wenke

  • Maak seker dat elke kind en tiener jul jeugbediening se visie ken.
  • Maak seker dat elkeen weet hoekom bywoning van kategese, kerk, kampe, uitreike ens. belangrik is en hoe dit hulle help om hulle geloof te bou.
  • Verbind mense aan kinders en tieners (dié verhoudings gebeur nie noodwendig spontaan nie) en skep verskeie geleenthede vir almal om dieper gesprekke in te oefen om sodoende vir mekaar om te gee en geloof te vorm.

 Laat ons God dankbaar dien met eerbied en ontsag, soos Hy dit wil, want ons God is ‘n verterende vuur. Heb 12: 28b-29

(I pray that) Jesus will ignite the kingdom life within you, a fire within you, the Holy Spirit within you, changing you from the inside out! Matt 3: 11 (Msg)

 

Geskryf deur ds Anriëtte de Ridder (Predikant in Sinodale diens vir Jeug en Familiebediening van die Wes-Kaapland Sinode).

 

 

 

Gebruik “debriefing” as ‘n tegniek om geloof te vorm

Het jy gedink debriefing is net vir na kampe? Dink weer! Debriefing is ‘n belangrike stap, nie net vir kamp-opvolg nie, maar ook vir refleksie na enige aktiwiteit of uitstappie. Dit kan enige tyd en enige plek gedoen word, byvoorbeeld na ‘n kategese les, kerkdiens, uitreik of selfs ‘n koffie-afspraak. Ouers kan debriefing tegnieke sinvol daagliks toepas om verhoudings te bou in die gesin.

Debriefing is nie ‘n manier om te evalueer waar die persoon geestelik staan nie, maar ‘n manier om daardie persoon se persoonlike en geestelike groei te fasiliteer. Dit help ‘n persoon om ‘n ervaring (positief of negatief) te evalueer, te internaliseer en daardeur te groei.

Hier volg 6 stappe om ‘n debrief-sessie te lei:

  1. Hoe was die ervaring: Reflekteer gevoelens en ervarings. Het jy dit geniet, was dit lekker, was dit moeilik, het jy gesukkel met iets, wat het vir jou uitgestaan?
  2. Wat het jy geleer: Verbind dit aan regte lewensituasies. Het jy dit al ervaar in jou lewe, iets van jouself, ‘n waarheid, ‘n les/waarheid oor ‘n sekere onderwerp?
  3. Wat gaan jy toepas: Hoe gaan jy dit wat jy geleer het, prakties toepas in jou lewe? Kan jy aan soortgelyke situasies dink?
  4. Gesels oor die geestelike betekenis: Bou ’n brug tussen wat ervaar is en die persoon se geloof. Watter geestelike impak het dit op sy/haar lewe? Hoe dink hy/sy was God betrokke? Hoe versterk dit jou geloof? Ontlok dieper gesprek met oop vrae.
  5. En onthou: Luister eers! Moenie dadelik raad of antwoorde gee nie. Om self ‘n waarheid te ontdek, het ‘n veel groter impak.
  6. Soms is daar ‘n geleentheid om raad te gee, te getuig of ‘n waarheid te deel. Gebruik die geleentheid, maar hou dit kort. Moenie prekerig raak nie. Wees opreg, gee voorbeelde, vertel ‘n storie en wees bereid om jou eie tekortkominge te deel.

Om te debrief is nie nét ‘n manier om geestelik te groei nie, maar ook ‘n manier hoe ons verhoudings met mekaar verdiep en hoe ons connected bly aan die mense vir wie ons omgee.

Daar is verskillende tipes debriefing:

  • Instant debrief: Dit is ‘n goeie manier om onmiddellike persepsies en gevoelens te toets. “Het jy gesien wat ek gesien het? Hoe het jy daaroor gevoel?”
  • Daily debriefs: Neem die tyd om werklik belang te stel. “Hoe gaan dit met jou? Hoe voel jy vandag? Waarmee het jy vandag gesukkel? Waar het jy vir God gesien of beleef?”
  • Post-trip debriefs: Laat ‘n groep na ‘n gebeurtenis, ervaring of aktiwiteit hulle belewenisse, foto’s en stories met mekaar deel. Gee ook geleentheid vir dieper nabetragting en refleksie.

Jesus is ‘n goeie voorbeeld van iemand wat gereeld ge-debrief het. Toe die dissipels terug gekom het van hulle Lukas 10 uitreik, het Jesus hulle ge-debrief om sin te maak van hulle ervaring.

Hoe Jesus dit gedoen het:

  1. Die dissipels gee terugvoering van hul ervaring. “Here, selfs die bose geeste onderwerp hulle aan ons by die hoor van u Naam.”
  2. Jesus verduidelik die geestelike betekenis.“Ek het die Satan soos ‘n weerligstraal uit die hemel sien val.”
  3. Jesus sit dit in perspektief vir die dissipels se lewe. “Wees veral bly omdat julle name in die hemel opgeskryf is.”
  4. Jesus moedig sy dissipels aan. “Hoe bevoorreg is die oë wat sien wat julle sien.”

Debriefing vrae wat jy kan vra:

  • Wat was vir jou hoogte- en laagtepunte?
  • Wie het jou die meeste aangemoedig vandag?
  • Het jy jou doelwit bereik?
  • Wat het deur jou gedagtes gegaan?
  • Hoe het jy gevoel? En hoe voel jy nou?
  • Het iets (van jouself) jou teleurgestel?
  • Wat was vir jou verrassend?
  • Waaraan het dit jou laat dink?
  • Het die ervaring jou verander of beïnvloed?

 

Geskryf deur ds Anriëtte de Ridder (Predikant in Sinodale diens vir Jeug en Familiebediening van die Wes-Kaapland Sinode).

 

Twee ore en een mond: Hoe kan ek ‘n “luisterende” groepleier wees? 

Kan jy dink aan ‘n volwassene met wie jy lekker kon gesels as kind? Dalk was dit ‘n ouer, ‘n maat se ouer, ‘n familielid of selfs ‘n onderwyser? Hoekom dink jy praat kinders en tieners makliker met sekere volwassenes?

Jongmense neem ‘n risiko wanneer hulle met ‘n grootmens praat en wil weet:
• Sal die volwassene my werklik “hoor”?
• Sal die volwassene my veroordeel?
• Kan ek die volwassene vertrou om my behoeftes ernstig op te neem?

 Hoe kan ek, as groepleier, meer moeite maak om te luister?

  1. Maak tyd om te luister. Somtyds is luister al wat nodig is (raad of antwoorde word nie noodwendig gesoek nie).
  2. Stilte is jou vriend. Moenie voel jy moet die gesprek lei of “red” nie. Dikwels lei stiltes tot dieper gesprekke.
  3. Bemoediging is belangriker as raad. Versterk positiewe gedrag eerder as om op die negatiewe te fokus. Gee aanmoediging, prys hul gedrag, gee opregte komplimente, bedank hulle, ens.
  4. Praat die waarheid. Bou die kind/tiener op met waarheid uit die Skrif sodat hy/sy saam met jou God se beloftes en karakter kan ontdek.
  5. Volg op! Moenie te lank wag om verdere gesprekke te hê nie. Gebruik WhatsApp, opvolg afsprake, ensovoorts om te wys jy bly aan hom/haar dink.

Met dank aan Brendt Blanks http://youthministry360.com/training/how-to-be-a-listening-adult-for-your-students/

Liewe kinders, ons liefde moenie net woorde en lippetaal wees nie, maar moet met die daad bewys word, en dan in opregtheid. 1 Joh 3:18

Geskryf deur ds Anriëtte de Ridder (Predikant in Sinodale diens vir Jeug en Familiebediening van die Wes-Kaapland Sinode).

Denke oor Belydenis van Geloof (oorsigtelik)

Die Algemene Sinode het ‘n taakspan gevorm om oor die betekenis en plek van belydenis van geloof (BVG) te dink en by die volgende Algemene Sinode hieroor terugvoer te gee. Die opdrag hou verband met die nadenke oor doopviering, die problematiek van die “funksionele dubbel lidmaatskap”, asook die kindernagmaal. Anriëtte de Ridder vertel dat die term “roetemerker” telkens in dié taakspan se besinning na vore kom. Sy verduidelik dat roetemerkers verwys na ‘n geloofsmoment op jou lewensreis waar jy figuurlik gesproke anker gooi wanneer jy deur stormwaters gaan. In ‘n oorgangstyd onthou jy wie jy is (ek is gedoop), aan Wie jy behoort (Jesus Christus) en wie om jou staan en jou ondersteun (die gemeente as geloofsfamilie). Dit help jou om deur die oorgangstyd te kom en in hierdie tyd jou geloof te vorm, te versterk en te vier.  Wanneer jy ‘n ritueel hieraan koppel, noem ‘n mens dit ‘n roetemerker. BVG is só ‘n roetemerker.

Wat is belydenis van geloof nié?
Dit is nie ‘n tweede lidmaatskap nie (die doop is die enigste inlywing in die geloofsfamilie)
Dit is nie die afhandeling van kategese nie (want ons glo in lewenslange leer)
Dit is nie die toediening van heil nie
Dit is nie die verkryging van iets nie (bv. sekere regte in die kerk nie)

Wat is wel die waarde van belydenis van geloof?
Dit is ‘n geleentheid om tydens die deurgang (tans is dit die deurgang na jong volwassenheid) ‘n roetemerker neer te sit waartydens die volgende plaasvind:
Oriëntasie (waar jy vandaan kom, waar jy is en waarheen jy gaan)
Identifikasie (saam met wie jy reis)
Konfirmasie (wie jy is, watter belofte jy aan kan vashou)

Wat kan ons intussen in gemeentes doen om BVG sinvol te vier?
Ons kan BVG in die primêre plek inrig as ‘n roetemerker in ‘n oorgangstyd. Dit beteken dat ons in die eerste plek vir die persoon wat belydenis aflê herinner aan wie hulle is, aan Wie hulle behoort en dat die gemeente hulle ondersteun. Dit is belangrik om die fase waarin hulle is (‘n tyd van onsekerheid en verandering op die drumpel van jong volwassenheid) te erken en BVG te sien as ‘n geleentheid om geloof te versterk en te vorm (eerder as te toets). Dit beteken dat die gemeente die persoon bevestig (“affirm”). Dit is belangrik om BVG te koppel aan die doop. Simbole kan insluit hand in die doopvont (om te herinner aan die doop) asook handoplegging en salwing met olie (as teken van die Gees se werk in daardie persoon se lewe).

Nog roetemerkers op die geloofspad
Verder kan ‘n gemeente nog deurgangsmomente identifiseer en ‘n roetemerker daarlangs plaas. Dink dalk aan sekere lewensfases (bv. begin van skool of begin van tienerjare). Of dink aan sekere belewenisse bv. verlies, viering, toewyding en die opneem van leierskapsrolle. Hierdie sou intergenerasioneel gevier kon word.

Hoe sou dit lyk? Dit kan so eenvoudig wees soos die volgende:

  • Oriënteer – identifiseer, benoem en beskryf die oorgangstyd
    Bv. ons vier vandag die oorgangstyd van ons jongmense wat hoërskool toe gaan of ons dink vandag aan mense wat die afgelope tyd verlies beleef het en wil hulle die geleentheid gee om met die volgende roetemerker hulle geloof te bely.
  • Identifiseer – Herinner die persoon wie hulle is (hulle is gedoop), aan Wie die persoon behoort (Jesus Christus) en wie om die persoon staan (jy is deel van ons geloofsfamilie wat jou ondersteun). Die persoon kan dit ook daarna bely.
  • Konfirmeer – Bevestig hier die belofte dat God saam met hulle op die lewensreis of in die oorgangstyd is.
  • Sakrament – verbind die roetemerker aan die doop of vier dit met die nagmaal.
  • Simbool – Gebruik ‘n ritueel en simbool om dit te vier bv. handoplegging, ‘n kers aansteek of gee ‘n simboliese geskenkie.
  • Seënbede

 

‘n Taal wat ‘n verskil maak

Op Valentynsdag was die wêreld vol daarvan – blomme, harte, sjokolade, rooi en wit klere, liedjies – simbole wat die “taal van die liefde” praat. Vir een dag het hierdie dinge hopelik ‘n klomp mense se lewens opgekikker! Dit laat my dink aan die storie van die mamma-muis.

‘n Mamma-muis was vreeslik lief vir haar baba-muisies. Sy wou hulle in dapper muise verander en daarom het sy hulle gereeld op staptogte geneem. Op een van hierdie staptogte het daar skielik ‘n kat uit ‘n bos gespring en voor die mamma-muis kom staan. Dadelik het die mamma-muis die eienaardigste geluid gemaak: “Woef! Woef!” Die kat het hom byna morsdood geskrik en met ‘n vreeslike gemiaau laat spaander. Die mamma-muis het rustig na haar kinders toe gedraai en gevra: “My kinders, wat het julle hieruit geleer?” Nie een van haar kinders het geweet wat om te antwoord nie. Toe antwoord die wyse mamma-muis: “Julle moet ‘n tweede taal ken.”

Ons as volgelinge van Jesus praat ook ‘n “tweede taal.” Ons loop anders, praat anders en doen anders… Maar ons “taal” maak ‘n blywende verskil! En ons kan dit bly praat, al is ons omstandighede ook hoe moeilik en vol uitdagings.

“Die vrug van die Gees, daarteenoor, is liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedhartigheid, getrouheid, nederigheid en selfbeheersing.” Galasiërs 5:22-23

Met dank aan Brenda Visser, kinderwerker by Stellenberg Gemeente